Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (CJEU) έκρινε ότι η Ουγγαρία παραβίασε το ευρωπαϊκό δίκαιο όταν ψήφισε αντίθετα από την κοινή θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά τη διαδικασία επαναταξινόμησης της κάνναβης στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών το 2020. Η απόφαση αυτή αναδεικνύει τη σημασία της ενιαίας εκπροσώπησης της Ε.Ε. σε διεθνή φόρα, ιδιαίτερα σε ζητήματα που αφορούν τη φαρμακευτική πολιτική και τις διεθνείς συμβάσεις για τα ναρκωτικά.
Το ιστορικό της υπόθεσης
Η επίμαχη ψηφοφορία πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2020 στην Επιτροπή Ναρκωτικών του ΟΗΕ (Commission on Narcotic Drugs – CND). Εκείνη τη χρονιά, τα κράτη-μέλη ψήφισαν επί της πρότασης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την επαναταξινόμηση της κάνναβης στις διεθνείς συμβάσεις.
Η πρόταση προέβλεπε την αφαίρεση της κάνναβης από το Παράρτημα IV της Ενιαίας Σύμβασης του 1961, όπου βρίσκονταν οι ουσίες με τη μεγαλύτερη επικινδυνότητα και με ελάχιστη ή μηδενική αναγνωρισμένη θεραπευτική αξία. Τελικά, η πρόταση εγκρίθηκε και η κάνναβη παρέμεινε μόνο στο Παράρτημα I, που αφορά ουσίες με κίνδυνο κατάχρησης αλλά με πιθανή ιατρική χρήση.
Η κοινή θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Πριν από την ψηφοφορία, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης είχε υιοθετήσει κοινή θέση υπέρ της επαναταξινόμησης, καλώντας τα κράτη-μέλη να ψηφίσουν συντονισμένα. Ωστόσο, η Ουγγαρία όχι μόνο ψήφισε αντίθετα, αλλά και προχώρησε σε δημόσια δήλωση που ερχόταν σε αντίθεση με τη συλλογική ευρωπαϊκή στάση.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσέφυγε στο Δικαστήριο της Ε.Ε., υποστηρίζοντας ότι η ενέργεια αυτή παραβίασε την αρχή της «ειλικρινούς συνεργασίας» (principle of loyal cooperation), η οποία υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να ευθυγραμμίζονται με τις κοινές αποφάσεις της Ένωσης, ιδιαίτερα σε διεθνείς οργανισμούς.
Το σκεπτικό του Δικαστηρίου
Στην απόφασή του, το Δικαστήριο τόνισε ότι:
-
Τα κράτη-μέλη οφείλουν να διευκολύνουν την εκπλήρωση των στόχων της Ένωσης.
-
Πρέπει να αποφεύγουν ενέργειες που θέτουν σε κίνδυνο τους κοινοτικούς σκοπούς.
-
Η ενιαία διεθνής εκπροσώπηση της Ε.Ε. είναι κρίσιμη για τη διαπραγματευτική της ισχύ.
Το Δικαστήριο επισήμανε ότι η στάση της Ουγγαρίας «αποδυναμώνει τη διαπραγματευτική δύναμη της Ένωσης» απέναντι στα υπόλοιπα μέρη της διεθνούς σύμβασης.
Τι σημαίνει η επαναταξινόμηση της κάνναβης
Η απόφαση του ΟΗΕ το 2020 αποτέλεσε ιστορικό βήμα, καθώς για πρώτη φορά αναγνωρίστηκε σε διεθνές επίπεδο ότι η κάνναβη έχει φαρμακευτική αξία. Η αφαίρεσή της από το Παράρτημα IV:
-
Μείωσε το διεθνές στίγμα γύρω από τη φαρμακευτική χρήση της.
-
Άνοιξε τον δρόμο για ευρύτερη επιστημονική έρευνα.
-
Διευκόλυνε τη δημιουργία εθνικών προγραμμάτων φαρμακευτικής κάνναβης.
Πολιτικές και θεσμικές επιπτώσεις
Η απόφαση του Δικαστηρίου δεν αφορά άμεσα τη νομιμότητα της κάνναβης σε επίπεδο κρατών-μελών, αλλά επιβεβαιώνει ότι σε διεθνείς οργανισμούς τα κράτη της Ε.Ε. δεν μπορούν να ενεργούν μονομερώς όταν υπάρχει κοινή ευρωπαϊκή θέση.
Πρακτικά, η απόφαση:
-
Ενισχύει τη θεσμική συνοχή της Ε.Ε. σε διεθνή θέματα.
-
Περιορίζει την ανεξάρτητη στάση κρατών-μελών σε ζητήματα που έχουν αποφασιστεί συλλογικά.
-
Δημιουργεί προηγούμενο για μελλοντικές διαφωνίες σε διεθνείς οργανισμούς.
Η υπόθεση αυτή δεν αφορά μόνο την κάνναβη, αλλά τη συνοχή της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής. Η απόφαση του Δικαστηρίου υπογραμμίζει ότι, όταν η Ε.Ε. αποφασίζει κοινή γραμμή, τα κράτη-μέλη οφείλουν να την τηρούν. Παράλληλα, επιβεβαιώνει την ιστορική σημασία της επαναταξινόμησης της κάνναβης το 2020, η οποία αποτέλεσε σημείο καμπής για την αναγνώριση της φαρμακευτικής της αξίας σε διεθνές επίπεδο.
